สรุปสั้น: “ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ” เป็นประมาณการทางบัญชีเพื่อแสดงลูกหนี้ตามจำนวนที่คาดว่าจะได้รับ ส่วน “หนี้สูญ” ทางภาษีต้องเข้าเงื่อนไขมาตรา 65 ทวิ (9) และกฎกระทรวง ฉบับที่ 186 ซึ่งแก้ไขโดยกฎกระทรวง ฉบับที่ 374 การตั้งค่าเผื่อหรือตัดลูกหนี้ในบัญชีจึงไม่ได้ทำให้หักภาษีได้โดยอัตโนมัติ
แยกคำให้ชัดก่อนปิดงบ
| รายการ | ความหมายและผล |
|---|---|
| ลูกหนี้ค้างชำระ | พ้นกำหนดชำระ แต่กิจการยังมีสิทธิเรียกเก็บและต้องประเมินความสามารถในการชำระ |
| ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ | บัญชีปรับลดมูลค่าลูกหนี้ให้เหลือจำนวนที่คาดว่าจะได้รับ ค่าเผื่อเป็นบัญชีปรับมูลค่า ยังไม่ใช่การตัดลูกหนี้ออก |
| หนี้สูญทางบัญชี | เมื่อติดตามจนถึงที่สุดและคาดหมายได้ค่อนข้างแน่นอนว่าจะไม่ได้รับชำระ จึงจำหน่ายลูกหนี้ออกและปรับลดค่าเผื่อที่เกี่ยวข้อง |
| หนี้สูญทางภาษี | หักเป็นรายจ่ายได้ต่อเมื่อหนี้และขั้นตอนติดตามเข้าเกณฑ์กฎหมายภาษีครบถ้วนในรอบบัญชีที่กฎหมายกำหนด |
ทางบัญชีตาม TFRS for NPAEs
TFRS for NPAEs (ปรับปรุง 2565) บทที่ 7 กำหนดให้ลูกหนี้การค้าและลูกหนี้อื่นวัดภายหลังด้วยมูลค่าที่จะได้รับ ซึ่งเป็นยอดหลังหักค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ กิจการควรใช้ข้อมูลที่มี ณ วันสิ้นรอบ เช่น อายุหนี้ ประวัติชำระ สถานะทางการเงิน ข้อโต้แย้ง หลักประกัน และผลการติดตาม วิธีประมาณอาจประเมินรายตัวหรือใช้อัตราตามอายุหนี้จากประสบการณ์จริง แต่ต้องมีเหตุผล ใช้อย่างสม่ำเสมอ และทบทวนทุกวันสิ้นรอบ
หากลูกหนี้ไม่ชำระเมื่อครบกำหนด กิจการทวงถามจนถึงที่สุดแล้ว และคาดหมายได้ค่อนข้างแน่นอนว่าจะไม่ได้รับชำระ ข้อ 7.7 ให้จำหน่ายลูกหนี้ออกจากบัญชีและปรับลดค่าเผื่อที่เกี่ยวข้อง หากภายหลังได้รับคืน ข้อ 7.8 ให้บันทึกรับคืนตามวิธีที่มาตรฐานอนุญาตและเปิดเผยนโยบายบัญชีที่เลือกใช้
เงื่อนไขพื้นฐานทางภาษี
ก่อนดูจำนวนมูลหนี้ ต้องผ่านลักษณะพื้นฐานตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 186 ข้อ 3 ได้แก่ หนี้เกิดจากการประกอบกิจการหรือเกี่ยวเนื่องกับกิจการและเคยนำมารวมคำนวณรายได้แล้ว หรือเป็นหนี้เงินให้กู้ยืมที่เข้าเงื่อนไข หนี้ต้องยังไม่ขาดอายุความ และโดยหลักต้องไม่ใช่หนี้ที่ผู้เป็นหรือเคยเป็นกรรมการหรือหุ้นส่วนผู้จัดการเป็นลูกหนี้ จากนั้นจึงตรวจขั้นตอนตามมูลหนี้ของลูกหนี้แต่ละราย
แบ่งขั้นตอนตามมูลหนี้ของลูกหนี้แต่ละราย
หนี้เกิน 2,000,000 บาท
นอกจากเงื่อนไขพื้นฐานแล้ว ต้องดำเนินการอย่างหนึ่งอย่างใดตามข้อ 4 เช่น ติดตามทวงถามและมีข้อเท็จจริงว่าลูกหนี้ตาย สาบสูญ หรือเลิกกิจการโดยไม่มีทรัพย์พอชำระหนี้ หรือดำเนินคดีแพ่งจนมีหมายบังคับคดีและรายงานการบังคับคดีครั้งแรกแสดงว่าไม่มีทรัพย์ หรือดำเนินกระบวนการล้มละลายถึงขั้นที่กฎหมายกำหนด การมีเพียงหนังสือทวงถามยังไม่เพียงพอสำหรับมูลหนี้กลุ่มนี้ เว้นแต่เข้าเหตุเฉพาะตามตัวบท
หนี้ไม่เกิน 2,000,000 บาท
ข้อ 5 ผ่อนระดับขั้นตอนลง โดยอาจเข้าเหตุแบบข้อ 4 (1) หรือดำเนินคดีแพ่ง/ขอเฉลี่ยหนี้และศาลรับคำฟ้องหรือคำขอแล้ว หรือดำเนินคดีล้มละลาย/ขอรับชำระหนี้และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องรับคำขอแล้ว สำหรับกรณีข้อ 5 (2) หรือ (3) กรรมการหรือหุ้นส่วนผู้จัดการต้องอนุมัติจำหน่ายหนี้สูญภายใน 30 วันนับแต่วันสิ้นรอบระยะเวลาบัญชีนั้น
หนี้ไม่เกิน 200,000 บาท
ข้อ 6 อนุญาตให้ไม่ต้องดำเนินการตามข้อ 4 หรือข้อ 5 หากมีหลักฐานว่าติดตามทวงถามตามสมควรแล้วแต่ไม่ได้รับชำระ และหากฟ้องจะเสียค่าใช้จ่ายไม่คุ้มกับหนี้ที่จะได้รับ การใช้เกณฑ์นี้ต้องมีหลักฐานต้นทุนการฟ้องและการติดตามจริง ไม่ควรสรุปเพียงว่า “ยอดต่ำจึงตัดได้ทันที”
หมายเหตุ: หนี้จากการปรับโครงสร้างหนี้ หนี้ของสถาบันการเงิน และกรณีพิเศษอื่นมีข้อกำหนดเฉพาะในข้อ 6 ทวิ ถึงข้อ 6 นว ต้องตรวจข้อเท็จจริงกับบทที่ตรงกรณี ไม่ใช้เกณฑ์ทั่วไปแทนทั้งหมด
บันทึกบัญชีและปรับ ภ.ง.ด.50 อย่างไร
เมื่อบัญชีรับรู้ค่าเผื่อแต่ยังไม่ผ่านเกณฑ์ภาษี ค่าใช้จ่ายดังกล่าวต้องบวกกลับในการคำนวณกำไรสุทธิทางภาษี เมื่อภายหลังดำเนินการครบเกณฑ์และจำหน่ายจากบัญชีในรอบที่กฎหมายกำหนด จึงพิจารณาหักเป็นรายจ่ายทางภาษีในรอบนั้น โดยต้องไม่หักซ้ำกับค่าเผื่อที่เคยบันทึก
หากหนี้ที่เคยหักเป็นรายจ่ายภาษีได้รับชำระคืน ต้องนำจำนวนที่ได้รับกลับมารวมเป็นรายได้ทางภาษี แต่ถ้าหนี้นั้นเคยถูกบวกกลับเพราะไม่เข้าเกณฑ์และจึงไม่เคยหักเป็นรายจ่ายภาษี การรับคืนต้องตรวจไม่ให้รับรู้เป็นรายได้ทางภาษีซ้ำจากฐานเดิม
เอกสารที่ควรมี
- สัญญา ใบสั่งซื้อ ใบส่งของ ใบแจ้งหนี้ และหลักฐานที่แสดงว่าเคยรับรู้รายได้
- รายงานอายุลูกหนี้ วิธีประมาณค่าเผื่อ และหลักฐานฐานข้อมูลที่ใช้คำนวณ
- หนังสือทวงถาม ใบตอบรับ หลักฐานการติดต่อ และรายงานติดตามหรือสืบทรัพย์
- เอกสารศาล บังคับคดี ล้มละลาย หรือหลักฐานเหตุยกเว้นที่ตรงกับตัวบท
- มติหรือคำอนุมัติจำหน่ายหนี้สูญและรายการบันทึกบัญชีในรอบที่เกี่ยวข้อง
หากใช้สิทธิผิดมีผลอย่างไร
หนี้ที่ไม่เข้าเงื่อนไขหรือเอกสารไม่ครบอาจถูกตัดเป็นรายจ่ายต้องห้าม ทำให้ถูกประเมินภาษีเพิ่ม พร้อมเงินเพิ่มและอาจมีเบี้ยปรับตามข้อเท็จจริง การทวงถามย้อนหลังหลังปิดรอบไม่ทำให้ขั้นตอนที่กฎหมายกำหนดในรอบเดิมครบโดยอัตโนมัติ จึงควรวางแผนติดตามและขออนุมัติก่อนปิดงบ
สรุป
ทางบัญชีให้ประเมินมูลค่าที่คาดว่าจะได้รับและตั้งค่าเผื่อตามหลักฐาน ส่วนทางภาษีให้ตรวจลักษณะหนี้ มูลหนี้ ขั้นตอนทวงถามหรือคดี การอนุมัติ และรอบเวลาที่กฎหมายกำหนด แยกกระดาษทำการบัญชีกับภาษีให้ชัด เพื่อลดความเสี่ยงหักรายจ่ายซ้ำหรือหักก่อนเข้าเกณฑ์
แหล่งอ้างอิงทางการ
- สภาวิชาชีพบัญชี: TFRS for NPAEs (ปรับปรุง 2565)
- กรมสรรพากร: กฎกระทรวง ฉบับที่ 186 และข้อความแก้ไข รวมฉบับที่ 374
- กรมสรรพากร: เงื่อนไขการคำนวณกำไรสุทธิตามมาตรา 65 ทวิ
- กรมสรรพากร: ข้อหารือ 0702/709 การจำหน่ายหนี้สูญและหนี้สูญได้รับคืน
คำค้น: ลูกหนี้สงสัยจะสูญ NPAEs, ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ, ตัดหนี้สูญทางภาษี, กฎกระทรวง 186, กฎกระทรวง 374, หนี้สูญต้องฟ้องไหม
ตรวจสอบข้อมูล ณ วันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 กรณีเฉพาะควรตรวจสถานะลูกหนี้ มูลหนี้ และขั้นตอนที่เกิดขึ้นจริงก่อนยื่น ภ.ง.ด.50
