สินค้าขาดจากสต็อก ต้องเสีย VAT หรือไม่? บัญชี ภาษี และหลักฐานเมื่อสินค้าสูญหาย

คำตอบสั้น ๆ: สินค้าขาดจากสต็อกอาจเป็นเพียงความผิดพลาดของการรับ–จ่ายหรือหน่วยนับ หรืออาจเป็นสินค้าสูญหายจริง จึงต้องตรวจสาเหตุก่อนปรับบัญชี เมื่อยืนยันว่าสูญหายจริง กิจการต้องตัดสินค้าตามราคาทุนและรับรู้ผลเสียหาย แต่ผลทางภาษีเงินได้นิติบุคคลขึ้นกับหลักฐานและสิทธิได้รับชดใช้ ส่วนผู้ประกอบการจดทะเบียน VAT ต้องระวังว่า “สินค้าขาดจากรายงานสินค้าและวัตถุดิบ” โดยทั่วไปถือเป็นการขายและคำนวณภาษีขายจากราคาตลาด ณ วันที่ตรวจพบ

เริ่มจากแยก 4 สาเหตุที่ให้ผลไม่เหมือนกัน

สาเหตุ	สิ่งที่ควรทำ	จุดภาษีที่ต้องตรวจ
บันทึกรับ–จ่ายผิด หรือใช้หน่วยนับผิด	แก้รายการและเอกสารต้นทางให้ตรงข้อเท็จจริง	ยังไม่ควรสรุปว่าเป็นสินค้าสูญหาย
สินค้าอยู่ระหว่างทาง ฝากขาย หรืออยู่ต่างคลัง	ยืนยันกรรมสิทธิ์และสถานที่เก็บ พร้อมหลักฐานคู่ค้า	ตรวจความถูกต้องของรายงานสินค้าและวัตถุดิบ
สูญหายหรือถูกโจรกรรม	สอบสวน แจ้งความ อนุมัติตัดบัญชี และเก็บหลักฐาน	แยกภาษีเงินได้นิติบุคคลออกจาก VAT
เสื่อมสภาพ หมดอายุ หรือล้าสมัย	ใช้กระบวนการทำลายสินค้าตามหลักเกณฑ์	ไม่ควรบันทึกเป็น “สูญหาย” เพื่อเลี่ยงขั้นตอนทำลาย

ขั้นตอนตรวจสอบก่อนปรับสต็อก

1. หยุดการเคลื่อนไหวของรหัสสินค้าที่มีปัญหาและตรวจนับซ้ำโดยผู้ที่ไม่ใช่ผู้ดูแลสต็อกเดิมเพียงคนเดียว
2. กระทบยอดใบรับสินค้า ใบเบิก ใบส่งของ ใบคืนสินค้า เอกสารโอนคลัง และรายการหลังวันตรวจนับ
3. ตรวจหน่วยนับ รหัสสินค้า สินค้าชุด สินค้าฝากขาย สินค้าระหว่างทาง และสินค้าที่ส่งซ่อมหรือให้ทดลอง
4. สรุปจำนวน ราคาทุน ราคาตลาด วันที่พบ สาเหตุ ผู้รับผิดชอบ และหลักฐานประกอบ
5. ขออนุมัติจากผู้มีอำนาจก่อนบันทึกปรับปรุง พร้อมแก้รายงานสินค้าและวัตถุดิบให้ตรวจสอบย้อนกลับได้

การบันทึกบัญชีเมื่อยืนยันว่าสูญหายจริง

เมื่อพิสูจน์ได้ว่าสินค้าไม่อยู่ในการควบคุมของกิจการแล้ว ให้ตัดสินค้าคงเหลือตามราคาทุนออกจากบัญชีและรับรู้ผลเสียหายตามข้อเท็จจริง ตัวอย่าง สินค้าทุน 100,000 บาทสูญหาย:

เดบิต ผลเสียหายจากสินค้าสูญหาย 100,000 บาท
เครดิต สินค้าคงเหลือ 100,000 บาท

หากมีประกันภัย ผู้ขนส่ง พนักงาน หรือบุคคลอื่นรับผิดชดใช้ ต้องแยกการตัดสินค้าจากการรับรู้สิทธิเรียกร้องหรือเงินชดเชย และประเมินความแน่นอนกับจำนวนที่จะได้รับตามหลักบัญชี ไม่ควรหักกลบกันโดยไม่มีเอกสาร

ภาษีเงินได้นิติบุคคล: มีหลักฐาน ไม่ได้แปลว่าหักได้ทุกจำนวน

ข้อหารือกรมสรรพากรกรณีสินค้าถูกโจรกรรมวินิจฉัยว่า หากมีหลักฐานชัดเจนว่าสูญหายจริงและไม่มีประกันหรือสัญญาคุ้มกัน กิจการอาจนำต้นทุนสินค้าเป็นรายจ่ายในรอบบัญชีที่ถูกโจรกรรมได้ โดยไม่ต้องรอคดีสิ้นสุด แต่หากภายหลังได้รับสินค้าคืนหรือได้รับชำระหนี้ ต้องนำมาถือเป็นรายได้ในรอบบัญชีที่ได้รับคืนหรือได้รับชำระ

มาตรา 65 ตรี (12) ห้ามหักผลเสียหายที่อาจได้รับกลับคืนจากการประกันหรือสัญญาคุ้มกัน ดังนั้นกรณีมีประกันหรือมีผู้รับผิดชอบชดใช้ ต้องแยกจำนวนที่มีสิทธิได้รับคืนและประเมินรายจ่ายทางภาษีตามเอกสารจริง หากสาเหตุไม่ชัด ไม่มีรายงานตรวจสอบ หรือจำนวนขาดเกินผิดปกติ รายจ่ายอาจถูกตัดในการตรวจภาษีได้

VAT: สินค้าขาดจากรายงานโดยทั่วไปถือเป็นการขาย

สำหรับผู้ประกอบการจดทะเบียน VAT สินค้าขาดจากรายงานสินค้าและวัตถุดิบตามมาตรา 87(3) เข้าลักษณะเป็นการขายตามมาตรา 77/1(8)(จ) ฐานภาษีใช้ราคาตลาดของสินค้า ณ วันที่ตรวจพบตามมาตรา 79/3(3) ไม่ใช่ราคาทุนที่ใช้ตัดบัญชี จึงอาจเกิดผลต่างระหว่างบัญชีกับฐาน VAT

แนวข้อหารือระบุด้วยว่า ภาษีซื้อของสินค้าที่ถูกโจรกรรมยังใช้หักจากภาษีขายได้ หากเกี่ยวข้องโดยตรงกับกิจการและไม่เป็นภาษีซื้อต้องห้าม อย่างไรก็ดี ต้องพิจารณาข้อเท็จจริง เอกสาร และเหตุของการขาดสินค้าเป็นรายกรณี การแจ้งความเพียงอย่างเดียวไม่ได้ทำให้ภาษีขายจากสินค้าขาดหายไปโดยอัตโนมัติ

เบี้ยปรับและเงินเพิ่มที่อาจเกิดขึ้น

มาตรา 89(10) กำหนดเบี้ยปรับสองเท่าของภาษีที่คำนวณจากฐานของสินค้าขาดจากรายงานสินค้าและวัตถุดิบ และอาจมีเงินเพิ่มหากนำส่งภาษีล่าช้า การลดเบี้ยปรับตามคำสั่ง ท.ป.81/2542 ข้อ 7 เป็นอำนาจพิจารณาตามเงื่อนไข ไม่ใช่สิทธิอัตโนมัติ โดยกรณีนำฐานภาษีไปยื่นและชำระแล้ว อาจคงเสียร้อยละ 10 หรือ 20 ของเบี้ยปรับตามกฎหมายตามระยะเวลาที่เป็นผู้ประกอบการจดทะเบียน ส่วนกรณีไม่ได้นำฐานไปยื่น อาจคงเสียร้อยละ 30

ตัวอย่างคำนวณ VAT

ตรวจพบสินค้าขาด ต้นทุน 100,000 บาท แต่ราคาตลาด ณ วันที่ตรวจพบ 140,000 บาท หากสินค้าอยู่ในบังคับ VAT 7% ฐานภาษีขายคือ 140,000 บาท และภาษีขายเท่ากับ 9,800 บาท ไม่ใช่คำนวณจากต้นทุน 100,000 บาท ส่วนเบี้ยปรับตามกฎหมายก่อนพิจารณาลดเท่ากับสองเท่าของภาษี คือ 19,600 บาท และต้องพิจารณาเงินเพิ่มแยกต่างหากตามวันที่ชำระจริง

หลักฐานที่ควรเก็บ

• ใบตรวจนับและรายงานผลต่างรายรหัสสินค้า พร้อมลายมือชื่อผู้ตรวจนับ
• ใบรับ–จ่าย ใบโอนคลัง ใบส่งของ ใบคืนสินค้า และรายงานเคลื่อนไหวสต็อก
• บันทึกสอบสวนภายใน ภาพกล้องวงจรปิด ภาพสถานที่ และบันทึกประจำวันตำรวจเมื่อมีเหตุโจรกรรม
• รายงานอนุมัติตัดสต็อก ราคาทุน หลักฐานราคาตลาด และการแก้รายงานสินค้าและวัตถุดิบ
• กรมธรรม์ หนังสือเคลม หนังสือยอมรับผิด และหลักฐานเงินชดเชยถ้ามี

อย่าสับสน “สินค้าสูญหาย” กับ “ทำลายสินค้า”

สินค้าที่เสื่อมคุณภาพ หมดอายุ หรือล้าสมัยแต่ยังอยู่กับกิจการ ไม่ใช่สินค้าสูญหาย ต้องใช้กระบวนการตรวจนับ อนุมัติ พยาน และการแจ้งสรรพากรตามกรณีของคำสั่ง ป.79/2541 และ ป.84/2542 การบันทึกเป็นสินค้าขาดแทนการทำลายที่มีหลักฐานไม่ครบ อาจเพิ่มความเสี่ยงทั้งภาษีเงินได้นิติบุคคลและ VAT

แหล่งอ้างอิงทางการ

• TFRS for NPAEs ของสภาวิชาชีพบัญชี

• ประมวลรัษฎากร มาตรา 65 ตรี (12)

• ประมวลรัษฎากร มาตรา 77/1 และ 77/2

• ประมวลรัษฎากร มาตรา 79 และ 79/3

• ประมวลรัษฎากร มาตรา 87–90

• ข้อหารือ กค 0706/34060 กรณีสินค้าสูญหาย

• ข้อหารือ กค 0706/พ./6444 กรณีถูกโจรกรรม

• ข้อหารือ กค 0706/พ./2966 กรณีสินค้าขาดจากรายงาน

• คำสั่งกรมสรรพากรที่ ท.ป.81/2542 หลักเกณฑ์ลดเบี้ยปรับ

คำค้นที่เกี่ยวข้อง: สินค้าขาดจากสต็อก, สินค้าสูญหาย VAT, สต็อกขาด บันทึกบัญชี, สินค้าถูกขโมย ภาษี, สินค้าขาดจากรายงานสินค้าและวัตถุดิบ, มาตรา 89(10)

ตรวจสอบข้อมูล ณ วันที่ 13 ตุลาคม 2569 บทความนี้เป็นหลักทั่วไป ต้องพิจารณาเหตุของการขาดสินค้า หลักฐาน สิทธิได้รับชดใช้ สถานะ VAT และการดำเนินการของแต่ละกิจการเป็นรายกรณี